به گزارش پايگاه خبري مديريت شهري كرج، يكي از روشهاي مناسب مقابله با سيل، پيش بيني زمان وقوع و هشدار به موقع خطر است اين مسئله اگر به نحو مناسب و موثري صورت پذيرد علاوه بر حفظ جان و اموال مردم، امكان استفاده از حجم آب حاصل از سيلاب نيز ميسر خواهد بود. سه نوع پيش بيني يا پيشگويي در برآورد مقادير سيلاب به شرح زير وجود دارد:
پيش بيني هواشناسي: اين نوع از پيش بيني شامل پيشگويي مقدار كمي بارندگي و درجه حرارت هوا مي باشد.
پيش بيني هيدرولوژيكي: در اين پيش بيني مقادير مشاهده و ثبت شده برف يا باران در بخش هاي علياي حوزه هاي آبريز،
مبناي پيشگويي مقادير سيلاب در نقاط سفلاي حوزه قرار مي گيرد.
پيش بيني هيدروليكي: پيش بيني اوج سيلاب كه در نقاط بالادست ثبت شده اند، در محل هاي مورد نظر و همچنين زمان لازم
براي حركت و انتقال موج سيلاب مزبور به نقاط مورد نظر به روشهاي هيدروليكي و براساس موازين و اصول حركت موج در
آبراهه ها و رودخانه ها، جزو پيش بيني هاي هيدروليكي مي باشد.
روش هاي پيش بيني: روش هاي پيش بيني سيل را ميتوان در سه گروه عمده طبقه بندي نمود كه در كليه آنها پيش بيني دبي
(بويژه جريان حداكثر لحظه اي)، تراز سطح آب، زمان وقوع و تداوم سيلاب مورد توجه قرار مي گيرد. اين روشها عبارتند از
روش هاي هواشناسي، روشهاي هيدرولوژيكي، روشهاي هيدروليكي.
روش هاي جمع آوري آبهاي سطحي و فاضلاب هاي شهري
عمل جمع آوري آبهاي سطحي و فاضلاب هاي شهري به دو صورت انجام مي پذيرد:
الف) ايجاد دو سيستم جداگانه و يا كانال هاي جدا از هم: در اين شرايط يكي از كانال ها به دفع آبهاي سطحي ناشي از
بارندگي و سيلاب و يا آبهاي كه به مصارف نظافت خيابان ها و معابر مي رسد و يا مازاد آب آبياري درختان خيابانها و آبياري
فضاهاي سبز مي پردازد و ديگري اختصاص به فاضلاب هاي خانگي دارد، اين روش گرچه هزينه اي بيشتر براي ايجاد شبكه
به جامعه شهري تحميل مي كند ولي از آنجايي كه اثرات زيست محيطي كمتري دارد، مناسب تر مي باشد.
ب) روش مختلط: در اين روش يك كانال واحد براي كليه آبهاي سطحي و فاضلاب هاي شهري احداث مي شود، گرچه اين
روش هزينه كمتري براي ايجاد شبكه فاضلاب را مي طلبد ولي هزينه ساخت تصفيه خانه بيشتر از روش اول خواهد بود و اثرات
زيست محيطي بيشتري را به دنبال دارد.
اجزاء يك شبكه جمع آوري آبهاي سطحي و فاضلاب هاي شهري
شبكه جمع آوري آبهاي سطحي و فاضلاب هاي شهري از مجموعه تاسيسات زير تشكيل مي شود:
۱-كانال هاي هدايت آبهاي سطحي و فاضلاب ها (فاضلاب روها): كه خود شامل انشعاب منازل و ساير مشتركين است-كانال هاي فرعي كه داراي مقطع دايره اي هستند-كانال هاي اصلي كه مي توانند داراي مقطع بيضي هم باشد و يا شامل كانال هاي گرد و بيضي باشند- لوله هاي هدايت باران-لوله هاي تحت فشار جريان در نواحي كه شيب طبيعي زمين براي جريان فاضلاب در درون لوله ها مناسبت نيست و براي جريان فاضلاب در لوله بايد از پمپاژ استفاده كرد.
۲-تاسيسات ويژه:
در يك شبكه جمع آوري آبهاي سطحي و فاضلاب هاي شهري به علت ويژگي آن علاوه بر فاضلاب روها در مسير آن ها
تاسيساتي احداث مي شود كه عبارتند از:
آدم روها: مجاري هستند كه در مواقع تميز كردن و تعمير كردن فاضلاب روها، مورد استفاده قرار مي گيرد.
دريچه هاي ريزش باران و ساير آبهاي سطحي: كه در كناره سواره رو قرار مي گيرد.
دريچه ريزش برف
سرريزهاي آب باران كه در شبكه هاي درهم نصب مي شود.
ايستگاه هاي پمپاژ فاضلاب براي شهرهايي كه شيب در آنها كم است.
دريچه هاي ريزش فاضلاب براي شهرهايي كه شيب طبيعي دارند.
زيرگذرها و روگذرها براي گذراندن لوله هاي فاضلاب روها از زير رودخانه.
حوضچه هاي زير زميني فاضلاب روها در شهرهايي كه شيب كم دارند.
با توجه به اينكه وظيفه يك شبكه فاضلاب انتقال پسابهاي شهري مي باشد، بنابراين بايد طوري طراحي شود كه كمترين نياز را
به نيروي انساني جهت نگه داري داشته باشد و مهمترين موردي كه در طراحي مورد توجه باشد شيب كانال ها مي باشد، بطوري كه مانع از رسوب شدن مواد معلق شناور در فاضلاب شود.
ارايه مدلهاي هدايت آبهاي سطحي درون شهري:
بمنظور هدايت آبهاي سطحي جهت بهبود تردد عابرين پياده و نيز وسايل نقليه مدلهاي مختلفي ارائه شده است از جمله اين مدلها مي توان به مدل انتقال لوله اي، سيستمهاي روباز و سيستمهاي سر بسته اشاره نمود كه در زير به مزايا و معايب هر كدام اشاره مي شود.
۱- جمع آوري و دفع آبهاي سطحي از طريق شبكه لوله
از جمله عوامل كاهش ايمني كمبود فضاي پياده رو مي باشد كه باعث تجاوز عابرين به سطح سواره رو مي شود و مشكلات
ايمني براي عابرين ايجاد مي كند. همچنين وضعيت بد پياده رو يا وجود خودروهاي پارك شده يا اشغال پياده رو توسط دست
فروشان و بعضي از مغازه داران و .... از عوامل استفاده عابرين از سطح خيابانها مي باشند. در اين روش بدليل استفاده بهينه از
سطوح پياه رو، آبهاي سطحي سواره رو و پياده رو از طريق كانيو به دريچه هاي ورود آب باران هدايت و سپس وارد شبكه لوله
كه در زير سطح خيابان تعبيه شده اند مي شود.
مزايا: مزاياي اين سيستم كه در اغلب شهرهاي بزرگ دنيا انجام شده است به شرح زير است:
دفع زباله و آشغال توسط اهالي به داخل سيستم امكان پذير نبوده و از نظر بهداشت محيط، سيستم مناسبي است.
مقطع هيدرولكي و سرعت جريان آب در آن بهتر از كانال مستطيلي مي باشد.
از آنجا كه لوله ها در زير عمق يخبندان مدفون مي باشند، در تقاطع ها موجب ناهمواري و عوارض نامطلوب در سطح آسفالت نمي گردند.
فضاي اضافي از سطح پياده رو يا سواره رو اشغال نمي گردد.
براي تردد عابرين بخصوص معلولين و اشخاص كهنسال مناسب مي باشد.
لزومي به تبعيت شيب لوله ها از شيب طولي خيابان نبوده و در نتيجه خط پروژه خيابان با آزادي بيشتري مي تواند انتخاب شود.
لحاظ فضاي كافي براي نصب تجهيزات خياباني مانند باجه تلفن، شيرآب آتش نشاني، پمپ آب چاه و نيمكت نشستن عابرين پياده و عبور ويلچر معلولين و ...
معايب: متعاقباً معايب و مشكلات اين سيستم به شرح زير است:
در نگهداري آن بايد دقت شود و به اكيپ نگهداري آموزشهاي لازم جهت مراقبت از سيستم داده شود.
در فصول بارندگي كم لازم است كه معابر سطح شهر شستشو شود تا از رسوب گذاري در لوله ها جلوگيري به عمل آيد.
پاك كردن لوله هاي با قطر كم با گوي ها مخصوص و روشهاي فني بايد صورت گيرد.
در صورت انسداد لوله ها با توجه به دفني بودن آنها مخارج بازسازي سنگين خواهد بود.
۲- جمع آوري و دفع آبهاي سطحي از طريق كانالهاي روباز:
در اين روش كانالهاي آبرو عمدتاً روباز بوده و فقط در نقاط ضروري از قبيل تقاطع خيابانها و يا پل عابر پياده و .... بصورت
روبسته اجرا مي گردد. اين روش گرچه از نظر صرف هزينه ساخت كانال از ساير روشها ارزانتر است و همچنين تميز كردن آن
آسانتر است، اما داراي عوارض نامطلوبي به شرح زير مي باشد:
در خيابانها باعث كاهش سطح پياده رو مي گردد، بخصوص در خيابانهاي فرعي كه عرض پياده رو آن ۲ الي ۳ متر مي باشد
و اين كاهش عرض با در نظر گرفتن فضاي سبز كاملاً محسوس و نامطلوب است.
با توجه به عوارض محدوده مورد طراحي درصورتيكه عرض كلي پياده رو به علت جوي روباز تعريض گردد، مخارج عمليات خاكي افزايش خواهد يافت.
غالباً جوي ها به محل تخليه زباله توسط عابرين كسبه و اهالي تبديل شده و باقي ماندن مواد در جوي باعث آلودگي تعفن و محل تخم گذاري حشرات مي شود.
تغيير ابعاد و يا سرپوشيده شدن آن در موارد ضروري باعث متغير بودن عرض پياده رو مي گردد.
ايمني تردد عابرين پياده به خصوص اشخاص كهنسال و معلولين مختل مي گردد.
عبور جوي ها از عرض خيابان در محل تقاطع، ايجاد عوارض نامطلوب در اين نقاط مي نمايد.
بعلت روباز بودن كانال، وجود زباله در كانالها در زير پل ها باعث انسداد جريان آب مي گردد.
امكان يخزدگي كانال وجود دارد.
خطرات احتمالي براي عابر پياده در محل هايي كه كانال عميق مي شود.
مزاياي سيستم فوق، در امكان استفاده از آن به عنوان كانالهاي آبياري درختان مجاور پياده رو و نيز ارزانتر بودن نسبت به ساير
سيستمها مي باشد.
۳- جمع آوري و رفع آبهاي سطحي از طريق كانالهاي رو بسته
معمولاً كانالهاي سرپوشيده با سطح مقطع كوچك بصورت درجا و يا با قطعات پيش ساخته غير بتن آرمه و درپوش بتن آرمه
اجرا مي گردد و كانالهاي بزرگ بصورت تمام بتن آرمه طراحي مي شود. اين كانالها كه در كنار راههاي اصلي طراحي مي گردند
مي بايست براي دبي ۵ ساله طراحي مي شوند.
مزاياي اين گزينه به شرح زير مي باشد:
دفع زباله و آشغال توسط اهالي به داخل سيستم عملي نبوده و از نظر بهداشت محيط، سيستم مناسبي است.
فضاهايي از سطح پياده رو و يا سواره رو اشغال نمي گردد.
براي تردد عابرين بخصوص اشخاص كهنسال و معلولين مناسب مي باشد.
به علت قابل برداشت بودن درپوش هاي بتني در پياده رو، لايروبي اين سيستم آسانتر از سيستم لوله مي باشد. لايروبي كانالهاي زير سواره از طريق در پوشهاي فلزي امكان پذير مي باشد.
نتيجه گيري: (انتخاب گزينه مناسب سيستم جمع آوري و دفع آبهاي سطحي)
در طرح جامع شهرها توصيه مي گردد كه جوي هاي موجود روباز فعلي با قطعات پيش ساخته بتني پوشانده شود. هرچند در
طرح جامع براي توسعه آتي سيستم لوله توصيه شده، ولي اين سيستم نمي تواند بصورت مجزا از ساير قسمتهاي شهر، در يك
پروژه اجرا گردد. سيستم كانالهاي سرپوشيده، با وضع موجود شبكه آبهاي سطحي شهرها (مانند تهران و كرج) انطباق بيشتري
نسبت به لوله داشته و فاقد بسياري از معايب سيستم رو باز است و لذا استفاده از اين سيستم توصيه مي گردد.
تيپ كانالهاي سرپوشيده و مقطع آنها بستگي به نوع معبر و مقدار دبي روانآب دارد. در خيابانها دسترسي كه داراي پياده روهاي
نسبتاً كم عرض مي باشند، بهتر است اين كانالها در زير سواره رو احداث گردند و درپوش چدني يا فلزي براي هدايت آبهاي
سطحي خيابان به داخل كانال تعبيه شده است.
مزيت استقرار كانال در زير سواره رو در اين است كه در پياده روها لطمه اي به فضاي سبز كنار خيابان وارد نخواهد آمد. البته
در صورت نياز به لايروبي اين كانالها به ناچار بخشي از سطح خيابان مي بايست موقتاً بدين كار اختصاص يابد.
در بدنه بزرگراهها و رامپ هاي تقاطع ها كه بايد از درجه ايمني بالاتري برخوردار باشند و نيز در كناره سواره رو آنها فضاي
كافي وجود دارد. اين كانالها در زير پياده رو احداث مي گردند و روانآبهاي سطحي بدنه بزرگراه و رامپ ها از طريق كانيو و به
داخل اين كانالها هدايت مي گردند.
لايروبي مسيل ها، كانال ها و قنوات
به منظور ساماندهي آب هاي سطحي،
۱- كانال هاي سطح شهر مي بايست لايروبي شوند تا در زمان باران دچار آبگرفتگي نشوند كه سپس به منظور بوزدايي و
گندزدايي كانال ها و انهار پس از لايروبي، آهك به درون كانال ها ريخته مي شود.
لايروبي كانال ها به دو شكل مكانيزه و دستي (مكانيزه توسط ماشين آلات سنگين و دستي توسط كارگران شهري) در سطح مناطق انجام مي پذيرد كه مشكل عمده مناطق نيز زباله و ضايعاتي است كه ورودي جوي خيابان ها و معابر را مسدود و آب را به سطح خيابان سرازير مي كند و بهتر است لايروبي و پاكسازي انهار به صورت روزانه و مستمر انجام شده تا بهداشت زيست محيطي ارتقا يابد.
۲- همچنين در برخي نقاط شهر پس از شناسايي قنات هاي منطقه در طول سال پس از احيا و بازسازي قنات هايي كه دچار
آسيب شده اند مي باسيت مجموعه قنات ها به منظور جلوگيري از آبگرفتگي به صورت مستمر كنترل شوند.
۳- همچنين مي بايست چاه هاي جذبي را پاكسازي كرد.
۴- همچنين شناسايي نقاط آبگير منطقه و مواردي كه نياز به كار عمراني دارد با اصلاح شيب جوي ها، كف سازي، جدول
گذاري و مواردي از اين قبيل، در كنار شناسايي نقاط بحراني ميتواند از اقدامات شهرداريها در كاهش مشكلات موجود باشد
............
علي اصغر كمالي زاده
پايگاه خبري مديريت شهري كرج: يكي از روشهاي مناسب مقابله با سيل، پيش بيني زمان وقوع و هشدار به موقع خطر است اين مسئله اگر به نحو مناسب و موثري صورت پذيرد علاوه بر حفظ جان و اموال مردم، امكان استفاده از حجم آب حاصل از سيلاب نيز ميسر خواهد بود.